Το μπλε σήμα με το αμαξίδιο ΔΕΝ σημαίνει «μόνο για αμαξίδια»!
Ένα μήνυμα που αφορά όλους τους ανθρώπους με αναπηρία και όλους τους χώρους που φέρουν το Διεθνές Σύμβολο Πρόσβασης.
Υπάρχει μια λανθασμένη αντίληψη που συναντάμε συχνά σε πλοία, λεωφορεία, τρένα, αεροπλάνα, αεροδρόμια, πολιτιστικούς χώρους, μουσεία, θέατρα, δημόσιες υπηρεσίες, τουαλέτες, χώρους αναμονής και γενικότερα σε κάθε χώρο όπου υπάρχει το γνωστό μπλε σύμβολο με το αμαξίδιο:
ότι οι θέσεις ή οι χώροι που φέρουν το συγκεκριμένο σήμα προορίζονται αποκλειστικά για ανθρώπους που χρησιμοποιούν αμαξίδιο.
Αυτό δεν είναι σωστό.
Το Διεθνές Σύμβολο Πρόσβασης αφορά τα άτομα με αναπηρία και τα άτομα με μειωμένη κινητικότητα, όχι αποκλειστικά όσους χρησιμοποιούν αναπηρικό αμαξίδιο.
Η αναπηρία δεν είναι πάντα ορατή.
Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει αναπηρία ή σοβαρή κινητική δυσκολία χωρίς να χρησιμοποιεί αμαξίδιο, χωρίς να χρησιμοποιεί μπαστούνι ή άλλο εμφανές βοήθημα και χωρίς η αναπηρία του να είναι άμεσα αντιληπτή από τους γύρω του.
Γι’ αυτό και είναι ιδιαίτερα σημαντικό να σταματήσει η λογική:
«Αφού δεν βλέπω αμαξίδιο, γιατί κάθεται εδώ;»
Η εμφάνιση ενός ανθρώπου δεν αποτελεί κριτήριο για το αν δικαιούται μια θέση προτεραιότητας ή μια προσβάσιμη υπηρεσία.
Δεν είναι δική μας δουλειά να κρίνουμε την αναπηρία του άλλου.
Τι σημαίνει πραγματικά το μπλε σύμβολο;
Το Διεθνές Σύμβολο Πρόσβασης χρησιμοποιείται για να υποδεικνύει χώρους, θέσεις, υπηρεσίες και υποδομές που έχουν σχεδιαστεί ή προορίζονται για την εξυπηρέτηση και την προσβασιμότητα ατόμων με αναπηρία και ατόμων με μειωμένη κινητικότητα.
Μπορεί να το συναντήσουμε:
στα μέσα μαζικής μεταφοράς,
σε πλοία και λιμενικές εγκαταστάσεις,
σε λεωφορεία, τρένα και σταθμούς,
σε αεροδρόμια και αεροπλάνα,
σε μουσεία, θέατρα και πολιτιστικούς χώρους,
σε δημόσιες υπηρεσίες και χώρους αναμονής,
σε χώρους στάθμευσης,
σε τουριστικές εγκαταστάσεις,
σε δημόσιες και ιδιωτικές υποδομές που διαθέτουν προσβάσιμες εγκαταστάσεις.
Όπου υπάρχει χώρος ή θέση προτεραιότητας με το συγκεκριμένο σύμβολο, δεν πρέπει αυτομάτως να θεωρείται ότι προορίζεται αποκλειστικά για χρήστες αμαξιδίου.
Προσοχή όμως σε μια σημαντική διάκριση.
Δεν είναι όλοι οι χώροι με το σύμβολο ίδιοι.
Μια θέση προτεραιότητας σε ένα λεωφορείο, ένα πλοίο ή έναν χώρο αναμονής είναι διαφορετική από έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο για την ασφαλή τοποθέτηση και πρόσδεση ενός αμαξιδίου.
Όταν ένας χώρος διαθέτει ειδικές διαστάσεις, μηχανισμούς πρόσδεσης ή άλλες τεχνικές προδιαγραφές που αφορούν αποκλειστικά τη χρήση αμαξιδίου, τότε πρόκειται για ειδικά διαμορφωμένη θέση αμαξιδίου.
Δεν πρέπει, λοιπόν, να συγχέουμε τη θέση προτεραιότητας για ΑμεΑ με τον ειδικό χώρο στάθμευσης και πρόσδεσης αμαξιδίου.
Και κάτι ακόμη πιο σημαντικό:
Δεν χρειάζεται να «φαίνεται» η αναπηρία για να είναι πραγματική.
Υπάρχουν πολλές μη ορατές αναπηρίες και χρόνιες ή άλλες καταστάσεις που μπορεί να επηρεάζουν σημαντικά την κινητικότητα και την καθημερινή λειτουργικότητα ενός ανθρώπου, χωρίς αυτό να είναι εμφανές στους γύρω του.
Έτσι, ένας άνθρωπος που κάθεται σε μια θέση προτεραιότητας μπορεί να τη χρειάζεται απολύτως, ακόμη κι αν:
περπατά χωρίς εμφανές βοήθημα,
στέκεται όρθιος για λίγα λεπτά,
δεν χρησιμοποιεί αμαξίδιο,
δεν έχει εμφανή κινητική δυσκολία.
Το ότι κάποιος μπορεί να περπατήσει δεν σημαίνει ότι μπορεί να σταθεί για πολλή ώρα.
Το ότι μπορεί να σταθεί δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται τη θέση.
Και το ότι δεν βλέπουμε την αναπηρία δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει.
Δεν κρίνουμε. Δεν αμφισβητούμε. Δεν απαιτούμε «απόδειξη» με το μάτι.
Η κοινωνία της προσβασιμότητας δεν μπορεί να βασίζεται στην καχυποψία.
Δεν είναι αποδεκτό ένας άνθρωπος με αναπηρία να αναγκάζεται να εξηγεί την προσωπική του κατάσταση σε κάθε επιβάτη, υπάλληλο, εργαζόμενο ή τρίτο επειδή κάποιος αποφάσισε ότι «δεν φαίνεται ανάπηρος».
Η επίσημη Κάρτα Αναπηρίας, όπου προβλέπεται ως αποδεικτικό της ιδιότητας του ατόμου με αναπηρία, αποτελεί θεσμικό εργαλείο και δεν μπορεί να υποκαθίσταται από την προσωπική κρίση κάποιου για την εξωτερική εικόνα ενός ανθρώπου.
Τι κάνουμε όταν αμφισβητούν τα δικαιώματά μας;
Δεν χρειάζεται να τσακωθούμε.
Δεν χρειάζεται να φωνάξουμε.
Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε την αναπηρία μας σε κανέναν περαστικό.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε τα δικαιώματά μας και να τα διεκδικούμε ψύχραιμα, τεκμηριωμένα και θεσμικά.
Σε περίπτωση προβλήματος:
1. Καταγράφουμε το περιστατικό.
Κρατάμε, όπου είναι δυνατό και νόμιμο, φωτογραφίες ή άλλα στοιχεία που αποτυπώνουν τον χώρο, τη θέση και τις συνθήκες.
2. Χρησιμοποιούμε τα επίσημα αποδεικτικά έγγραφα που διαθέτουμε.
Όταν απαιτείται πιστοποίηση της ιδιότητας του ατόμου με αναπηρία, χρησιμοποιούμε τα προβλεπόμενα επίσημα έγγραφα.
3. Ζητάμε τα στοιχεία του υπεύθυνου.
Σημειώνουμε την υπηρεσία, την επιχείρηση, το μέσο μεταφοράς, το δρομολόγιο, την ημερομηνία και, όπου είναι δυνατό, την ιδιότητα του υπευθύνου.
4. Προχωράμε σε επίσημη καταγγελία.
Όταν υπάρχει παραβίαση δικαιώματος ή προσβλητική συμπεριφορά, απευθυνόμαστε στον αρμόδιο φορέα και, εφόσον χρειάζεται, στις αρμόδιες δημόσιες αρχές και ανεξάρτητους θεσμούς.
5. Δεν αφήνουμε την αυθαιρεσία να γίνει «κανονικότητα».
Η προσβασιμότητα είναι δικαίωμα — όχι προνόμιο.
Το μπλε σύμβολο δεν υπάρχει για να λειτουργεί ως «ταμπέλα για αμαξίδια».
Υπάρχει για να υπενθυμίζει ότι οι δημόσιοι και ιδιωτικοί χώροι οφείλουν να είναι προσβάσιμοι, ασφαλείς και φιλικοί προς τα άτομα με αναπηρία και τα άτομα με μειωμένη κινητικότητα.
Ας σταματήσουμε, λοιπόν, να κοιτάμε το αμαξίδιο και ας αρχίσουμε να βλέπουμε τον άνθρωπο.
Ας σταματήσουμε να ρωτάμε:
«Μα γιατί κάθεται εδώ αφού δεν φαίνεται ανάπηρος;»
και ας θυμόμαστε:
Δεν γνωρίζουμε την καθημερινότητα, τις δυσκολίες και τις ανάγκες του άλλου.
Δεν μας αφορά να τις κρίνουμε.
Μας αφορά να τις σεβαστούμε.
Η αναπηρία μπορεί να είναι ορατή.
Μπορεί να είναι αόρατη.
Μπορεί να είναι μόνιμη ή να συνοδεύεται από μεταβαλλόμενες ανάγκες.
Σε κάθε περίπτωση, ο σεβασμός, η ισότιμη μεταχείριση και η προσβασιμότητα δεν είναι χάρη. Είναι δικαίωμα.
Γνωρίζουμε τα δικαιώματά μας.
Σεβόμαστε τα δικαιώματα των άλλων.
Δεν αμφισβητούμε αυτό που δεν βλέπουμε.
Και όταν χρειάζεται, διεκδικούμε θεσμικά.
Γιατί μια πραγματικά προσβάσιμη κοινωνία δεν είναι εκείνη όπου όλοι μπορούν να μπουν.
Είναι εκείνη όπου όλοι μπορούν να μπουν, να μετακινηθούν, να εξυπηρετηθούν και να συμμετέχουν με αξιοπρέπεια.
